Wchodzących na premierę "Czarującej szewcowej" witała andaluzyjska muzyka. W foyer - gitarzyści, chłopiec z kastanietami. Aktorki i aktorzy w czerni lub bieli skupiali się na ruchu - unosili stopy, opuszczali, wybijali ostre rytmy. Czarowano nas po lewej stronie od wejścia. Tłem były duże szyby i szklane drzwi prowadzące do kasy. Pani kasjerka robiła swoje. Ktoś odbierał zaproszenie. Ktoś inny prosił o wejściówkę. Po "naszej" stronie oferowano (jak gdyby w zgodzie ze wskazaniami podręczników do marketingu) próbkę. Namiastkę teatru. Nagły prolog miał już dwie publiczności. Jedna stała o krok, dwa. Inna spoglądała z dystansu. Jeżeli ktoś po drugiej stronie szyby nie wybierałby się na spektakl, byłby i tak widzem. Zobaczyłby jednak wyłącznie akwarium z poezją.

W pewnej chwili zabawa przeniosła się na scenę. Lorca nazwał swą sztukę "jaskrawą farsą". U progu, przy zapalonych światłach widowni, jaskrawo upominała się o swoje jakaś kulturowa tożsamość. Nie wyszła poza tożsamość folkloru. Scena przeobraziła się w estradę. Cały pomysł sprowadzono do ładnie wyśpiewanych i zgrabnie odtańczonych cytatów. Kiedy wygasły - pojawił się gościnnie występujący w spektaklu olsztynianin Radosław Ciecholewski - Autor. W cylindrze, z bródką. Zwrócił się do publiczności, coś zawile tłumaczył, wreszcie zapowiedział tytułową bohaterkę. Nadbiegła Ewa Kopczyńska - gestykulując, głośno złorzecząc miasteczku i jego mieszkańcom.

Scenografia Wojciecha Jankowiaka jest dyskretna i prościutka. Po prawej - kryty daszkiem szkielecik szewskiego warsztatu. Z lewej, pod takim samym daszkiem, ulokowano gitarzystów, by grą swą coś zapowiadali i komentowali. Po przerwie zniknął szewski warsztat, a w jego miejsce pojawił się - już z prawej - kontuar karczmy. W centrum sceny górował pomost z drążków, lekki, wsparty o plątaninę schodów i bryły domków. Ich statyczność złamały łuki okien. Inne okno otwarło się w pustej przestrzeni między bryłami. Dwa schodki z przodu prowadziły w głąb dziwnego - bo wewnętrznego - otworu sceny. Wszystko zamykał horyzont: szczelny i błękitny. Dopiero finał przeobrazi go w złoto czy może słońce. Najbliżej publiczności położono grubą sklejkę: miejsce neutralne i podest do popisów flamenco.

Śliczne są kostiumy Marty Hubki. Sąsiadki kłócące się z Szewcową przypominały pulsującego soczystymi kolorami wielogłowego smoka. Kostiumy panów spokojniejsze, ale ładnie dopełnione detalami. Nie potrafiłem jedynie pojąć andaluzyjskiego rodowodu czerwonych maklerskich szelek Autora.

"Czarująca szewcowa" jest jak bajka. Starawy szewc wziął za żonę osiemnastoletnią dziewczynę. Są trzy miesiące po ślubie, ale już wiadomo, że nie pasują do siebie. Ona - wybuchowa i skłócona ze wszystkimi, on - spokojny i praktyczny. Przed antraktem, zmęczony awanturami, pójdzie sobie w świat. Ona z musu otworzy karczmę, pocznie idealizować przeszłość i zacznie tęsknić. Wszystko skończy się dobrze, słodko i mało prawdopodobnie. Reżyser Henryk Adamek przestraszył się bajki. Odsunął fabułę. Zapragnął widowiska. Aktorzy otrzymali zadania taneczne i wokalne. "Czarująca szewcowa" nie chciała jednak być operetką hiszpańską czy andaluzyjskim musicalem. Upominała się o role do zagrania. Kopczyńskiej wystarczyło wiarygodności wyłącznie na partie liryczne. Ładnie wyśpiewywała jakieś marzenia, ale nie umiała zmienić tonu, za jedyną ekspresję uznała pokrzykiwanie. Andrzej Śleziak do schematycznej roli Szewca dodał kroplę ciepła. Chwilami czynił jednak z monologu smutactwo i gadulstwo. Niezbędne minimum tupetu i konieczną dawkę męskości wykazał podczas podrywania Kopczyńskiej Zbigniew Leraczyk (Burmistrz). Z arsenału środków aktorskich duetu Kawalerów (Grzegorz Widera i Piotr Zawadzki) najbardziej zauważalne okazały się dwa obnażone koziki do strugania drzewa. Panie zrobiły swoje. Z dużą przyjemnością obserwowano jędzowatość Małgorzaty Stachowiak (Sąsiadka w fioletowym). Zwróciliśmy również uwagę na precyzję ruchów Violetty Zającówny (Sąsiadka w zielonym). Ciecholewski (jako Autor i później Don Mirlo) rozpoczął z tremą. Z każdym obrazem było lepiej, a w finale prawie brawurowo. Podbił publiczność trzynastoletni Maciek Zaród - Chłopiec spektaklu. Znakomicie rozpoznał swe zadanie. Spektakl chciał być piękny. Pozostał urodziwy. Taką urodą, która wszystko zawdzięcza makijażowi. Grubo położonemu na poezji.
                                                                                                                                                                   "Czarujące akwarium"
                                                                                                                                                                    Piotrn Zaczkowski
                                                                                                                                                                    Teatr nr 12
                                                                                                                                                                   01-12-1998

Oryginalność sztuk Lorki polega na połączeniu skrajnych przeciwieństw: tkliwości i okrucieństwa, delikatności uczuć i gry zmysłów,
a także nowatorskich posunięć formalnych i starych tradycji scenicznych. "Czarująca szewcowa", choć najbardziej klasyczna
z utworów autora, także ma w sobie magiczną teatralną urodę, przede wszystkim zaś niepowtarzalny nastrój poetyckiej baśni.

Reżyser sosnowieckiego przedstawienia - Henryk Adamek nadając tej historii "dojrzewania do miłości", uniwersalny charakter, osadził ją jednocześnie w specyficznym klimacie kultury andaluzyjskiej, której niedościgłym piewcą pozostaje Lorca do dziś. Rytm spektaklu - w przenośni i dosłownie - wyznacza muzyka flamenco i oryginalne hiszpańskie pieśni ludowe, wplecione w akcję w naturalny sposób. Nad wiernością muzycznej strony spektaklu, czuwała w czasie prób Grażyna Adamczyk - specjalistka w tej dziedzinie, kierująca szkołą flamenco w Warszawie. Ona także jest autorką układów choreograficznych całości. Na scenie, obok zespołu aktorskiego, wystąpią w spektaklu trzej gitarzyści klasyczni.

- Sięgnęliśmy po tę pozycję - mówi Adam Kopciuszewski, dyrektor Teatru Zagłębia - dlatego, że to wspaniała literatura dramatyczna, dlatego, że w przyszłym roku przypada setna rocznica urodzin Federica Garcii Lorki, ale przede wszystkim dlatego, że we współczesnym teatrze zapomnieliśmy jakoś o wzruszeniu, emocjach i namiętnościach, którym podlega każdy człowiek.

W roli tytułowej wystąpi Ewa Kopczyńska, pięknie śpiewająca i tańcząca aktorka, dla której jest to drugie spotkanie z Lorką, grała już bowiem Yermę. Postać Szewca zagra Andrzej Śleziak. Scenografię zaprojektował Wojciech Jankowiak. kostiumy - Marta Hubka. Premiera - w sobotę, o g. 18.

Znana sztuka Federika Garcii Lorki zaczyna się tutaj już w foyer. Grupa aktorów tańczy i śpiewa, witając, jakby mimochodem, publiczność. To są aktorzy sosnowieckiej sceny, ale także spontaniczni aktorzy-mieszkańcy małej hiszpańskiej wioski, wreszcie "aktorzy w ogóle". To oni, za sprawą Poety, stworzą za chwilę życie na scenie, powołując ze swego grona bohaterów opowieści i nadając wymyślonym postaciom własne, prywatne emocje.

Reżyser Henryk Adamek podąża za tekstem Lorki, ale jego uniwersalność podporządkowuje konkretnemu kolorytowi. I nie jest to bynajmniej folderowa wizja Andaluzji, lecz owo "coś", co krąży w powietrzu tego kraju, jak wyczuwalne fluidy. Nastrój - na poły mroczny, na poły radosny - osiąga s pektakl za sprawą pracy Grażyny Adamczyk, znawczyni filozofii (sic!) flamenco. I aktorów, którzy na taniec przekładają uczucia, konstruując spektakl na kształt starej romancy.

Tego przedstawienia nie warto oglądać powierzchownie, bo wtedy łatwo zgubić precyzję oprawy muzyczno-choreograficznej. Tymczasem jest ona fascynująca, co najwyraźniej widać w roli tytułowej bohaterki, granej przez Ewę Kopczyńską. Prawie wszystkie jej reakcje znajdują odzwierciedlenie w rytmie, ale za każdym razem jest to inny rodzaj ekspresji. Monotonnie gwałtowny, gdy się gniewa i nieokiełznany, gdy rozpacza, ale także liryczny, prawie w rytmie walca, gdy marzy i wspomina swoich adoratorów albo delikatny, gdy cieszy się pozorną wolnością. Właściwie i bez słów łatwo byłoby zrozumieć jej stan emocjonalny, co jest przecież istotą muzyki flamenco. Urody tej strony spektaklu dopełniają autentyczne andaluzyjskie motywy muzyczne, wykonywane na scenie przez gitarzystów: Witolda Burakowskiego i Sylwestra Sośniaka

Jest jednak i grzech inscenizacyjny, choć pewnie popełniony z nadmiaru dobrych chęci. Otóż tkanka muzyczna, w całości widowiska, jest bardzo nierówno rozmieszczona. W pierwszej części jest jej za dużo (przede wszystkim należałoby, sądzę, skrócić fragment wstępu na scenie), a w drugiej - brakuje muzyki tam, gdzie aż się prosi. To zakłóca jedność stylistyczną i rozbija spektakl na dwa, całkiem odmienne przedstawienia.

Mimo tej niekonsekwencji, baśniowa opowieść Lorki dobrze czuje się w ramach wymyślonych przez reżysera, udanie broniąc swej naiwności i prawdy psychologicznej jednocześnie. Ewa Kopczyńska nie tworzy może od razu "archetypu kobiecości", ale z pewnością oddaje złożoność natury młodej, wikłającej się we własne pragnienia, dziewczyny, którą dorosłego życia nauczy dopiero pierwsze bolesne doświadczenie. Jej chimeryczność bawi, skrucha wzrusza, przemiana przekonuje. Ma temperament, urodę, przydałaby się tylko większa dawka namiętności.

Nieco dziwi natomiast ustawienie postaci Szewca, którego reżyser, bez litości, skazał na realizację odautorskiej uwagi o jaskrawej farsowości "Czarującej szewcowej". Andrzej Śleziak wytyczne realizuje ściśle, ale chyba tęskni do większego liryzmu swojej postaci. Ostatecznie Zapatera za coś kocha męża, skoro tak jej za nim tęskno... Jego groteskowe pojawienie się w przebraniu i różowych okularach szczerze rozbawiło publiczność, ale mnie osobiście nie spodobało się, bo za dużo miało z karykatury. Szkoda tego bohatera, tym bardziej, że ciepły głos i wiarygodna łagodność, to atuty, które aktor nie raz już udanie wykorzystywał.

Z dyskretną czujnością pojawia się natomiast na scenie Radosław Ciecholewski w roli Autora, eleganckiego i czułego wobec swoich aktorów-bohaterów, którym wymyśla życiorysy, których lubi i strzeże przed nadmiarem dramaturgicznych niebezpieczeństw. Poza rolami pierwszego planu, w sosnowieckim spektaklu wspaniale gra także barwny tłum hiszpańskich dam i kawalerów, który nie tylko "ozdabia" scenę, ale przede wszystkim komentuje wydarzenia, a nawet je... prowokuje.